Boris Ryzji – De zee / De see en in dokumintêre I

Yn 2000 wie Boris Ryzji te hearren op Poetry International yn Rotterdam. Troch in tefolle oan drank holp er syn foardrachten nei de filistijnen. Lykwols makke syn poëzy grutte yndruk. Pekuniaal soe er fan Rotterdam net folle wizer wurde, krekt oarsom: by ien fan syn wylde dronkenskippen waard er bestellen, hy rekke syn jild, dokuminten en kamera kwyt. It iennige dat er mei nei Ruslân weromnimme soe, wienen syn oantekeningen oer Rotterdam, letter byninoar brocht yn it ferhaal ‘Rotterdams dagboek’ en in nust gedichten, ûnder mear in fers foar syn soan: ‘Als ik straks terugkom uit Nederland, geef ik je Lego / en dan bouwen we samen een prachtig kasteel. / Je kunt mensen en jaren tot terugkeer bewegen, / en ook liefde – wat zeg ik, er is nog zo veel. (…)’

In jier nei it Rotterdamske aventoer wie it oer en út mei ‘it feest’ fan de dichter. In dûnkere en bittere werklikheid lei op ‘e loer. Yn de Sovjet-Uny wie de dream fan de lang bide frijheid dy’t de perestrojka bringe soe op gjin kanten nei ynlost. Mei de ekonomy wie it oars net as lijen. Yn de skroatwiken fan Sverdlovsk, de Russyske yndustrystêd dêr’t de dichter grutbrocht waard, sloech de kriminaliteit foar master op. De maffia regearde. Moard en deaslach makken drok ferkear op de tsjerkhôven. Ryzji ferlear tal fan syn maten, ‘sij, de earste striders fan de perestrojka’. De herberch fan de siele pûle him út fan leechte, skamte en skuld.

Yn de maitiid fan 2001 die er himsels tekoart yn de flat fan syn âlden. Op tafel in lêste brief: ‘Ik haw jim allegearre leaf hân en dat is gjin bullshit! Jimme Boris.’

(meikoarten mear)
.

DE ZEE

…… In verre, droeve buitenwijken, die ‘s ochtends leeg en somber
zijn, waar de seringen er belachelijk en zielig bij staan op het plein,
daar staat een huis zestien etages, waarnaast een populier verrijst
die uitgeput en overbodig naar de verlaten hemel wijst; en bij die
populier een bankje, daar slaapt al sinds een uur of twee Dimitri
Rjabokon (*), de schrijver, hij ligt te dromen van de zee.
…… Hij heeft gedronken, is verdomme voor altijd weg van huis
gegaan, hij wilde naar de zee vertrekken, maar kwam bij het sta-
tion niet aan. Hij wilde naar de zee vertrekken, die ieder leed ver-
drijven kan. Hij heeft staan vloeken zag dat bankje, ging liggen en
daar snurkt hij dan.
…… Toen is de zee naar hem gekomen, de zee met haar vertrouwd
gezicht, de blauwe zee is zelf gekomen, glimlachend in het och-
tendlicht. Dimitri heeft toen ook geglimlacht. En die beweging-
loze vent, vermagerd kaal en zonder tanden, is ijlings naar de zee
gerend.
…… En rennend ziet hij een gestalte die in de gouden branding
staat. En dat ben ik, die ook voortdurend naar zee wil en maar
steeds niet gaat – ik slaap en schommel op een schommel tussen
wat struiken op een plein. In verre, droeve buitenwijken, die
’s ochtends leeg en somber zijn.
.

(*) Dimitri Rjabokon (geb. 1963) – dichter uit Jekaterinboerg

Boris Ryzji, Wolken boven E  (gedichten), p. 37

 

DE SEE

…… Treurige drôf is de fiere bûtenwyk, by’t moarntiid ferlitten en tryst,
mei in seringebeam dy’t einleas mankelyk op it binnenplein stiet,
der is in flat mei sechstjin etaazjes, en dêrnêst in lytse populier
dy’t ferwylge en oertallich nei de iensume himel wiist; en by dy
beam op in bankje, dêr sliept al in hiel skoft, heal blasee
Dimitri Rjabonkon, de skriuwer, dy’t te dreamen sit fan de see.
…… Hy hie dronken, hie, ferdomd, elkenien al farwol dien,
hy woe inkeld mar nei see, lykwols nei it stasjon is er net gien.
Hy woe allinne mar nei see dy’t by alle leed treast biedt,
Hy ferwinske de dei, seach dat bankje, en foel as in okse yn sliep.
…… Doe sette de see op him ta, de see mei har antlit, wol fertroud
de blauwe see sette op him ta, glimkjend yn in ljocht as fan goud.
Dimitri hat doe werom glimke, en dy sâltsek, heal te’n ein,
fermeagere, keal en sûnder tosken, is oerhastich nei de see flein.
…… En fleanend seach er in ferskining dy’t yn de gouden branning stiet.
Dat wie ik dy’t altyd mar nei see sil en hieltyd mar net giet –
ik sliep, soeikjend op in skommel njonken in popel op it plein.
Yn in fiere bûtenwyk, drôf en leech, dizze moarn wylst it reint.
..

Oer Boris Ryzji op dit webloch:

In 2008 makke regisseur Aliona van der Horst de dokumintêre Boris Ryzhy, bekroand mei de Zilveren Wolf op it IDFA 2008. Klik op de foto foar it sjen fan dizze doku dy’t ek as DVD by Ryzji’s poëzy- en proazabondel Wolken boppe E (2008) byfoege waard.

 

Testament

Voor V.S.

We spreken af dat jij, wanneer ik sterf,
een kruis laat zetten op mijn graf. Van buiten
mag het eruitzien zoals alle kruisen,
maar jij en ik, mijn vriend, wij zullen weten
dat dit mijn signatuur is. Net zoals
analfabeten doen op formulieren
wil ik een kruis op deze wereld zetten

Een kruisje, want ik kon grammaticaal
niet met het leven overweg. Ik heb
mijn lot gelezen, maar het niet begrepen
. Aan één soort klappen was ik maar gewend:
aan van die klappen die in plaats van tanden
de letters laten rollen uit je mond,
met geur van bloed.

.
Boris Ryzji, ‘Testament’, Afscheid in Rusland (gedichten), p. 7

.

Testamint

Foar V.S.

Wy prate ôf datsto, wannear’t ik stjer,
in krús sette litst op myn grêf. Foar it each
mei ’t derút sjen as alle oare krusen
mar do en ik, freon, wy sille witte
dat dit myn hantekening is. Lykas
in analfabeet op dokuminten docht,
wol ik in krús op dizze ierde sette.

In krúske, want ik koe grammatikaal
net mei it libben oerwei. Ik ha
myn lot ferstien, mar net begrepen.
Ik wie inkeld mar oan ien soart klappen wend:
fan datsoart klappen dat yn plak fan tosken
dy de letters út ’e bek rôlje lit,
mei rook fan bloed.

..
©EH