Poëzywike 2020 – O, gak-gak-gak, ’t Wad ferpatst, ’t Wad ferpatst…

Hjoed, de lêste tongersdei fan jannewaris, set de poëzywike útein. It gedicht ‘It skip lei droech’ is skreaun nei oanlieding fan in planút ferneatigjend ûndersyksrapport oer de hannel en wannel fan it Waddenfonds. It Wad ferpatst. [Sjoch ek fotobyskrift]. De Ingelske oersetting fan it gedicht is fan David Colmer, de Nederlânske fan Elske Schotanus.

Vandaag, de laatste donderdag van januari, begint de poëzieweek. Het gedicht ‘Het schip lag droog’ is geschreven naar aanleiding van een kritisch, zeg maar gerust een ronduit vernietigend onderzoeksrapport over de handel en wandel van het Waddenfonds. Het Wad verpatst. [Zie ook fotobijschrift]. De Engelse vertaling van het gedicht is van David Colmer, de Nederlandse van Elske Schotanus.

DROECH LEI IT SKIP

Fier oer it Waad it lûd fan in hûn,
twa fearboaten noch, let jûn, ûnder in lege hoarizon.

Hoe’t de sinne fuortslûpte, de slufters yn,
de see, blakstil, in romte achter it alfabet spegele.

Droech lei it skip, dize en dampen kamen
oan âlde, foarwrâldske tiden.

Te dreamen lei ik, dronken yn de roef, en
seach, tommeljend de iuwen troch,

hoe’t it Waad folboud wie mei dammen, diken
en hoar gûnzjende enerzjyfabriken,

hoe’t boppe Wierum City in hely
tusken heechspanningskabels betize wie.

Yn it gak-gak-gak fan bline guozzen
hearde ik it Wad ferpatst, it Wad ferpatst, o,

gak-gak-gak oantdat ik wekker skeat,
oerstjoer mei de holle tsjin it roefslûken sloech.

Fan de boech ôf seach ik it swurk, wetter spielde
oer de plaat en los kaam ik út de Tiid.
.

Eeltsje Hettinga

Het Wad staat in elk opzicht onder druk. Gas- en zoutwinning, containerrampen zoals die met de MSC Zoe en de stijging van de zeespiegel bij een dalende bodem bedreigen het gehele Waddengebied. In 2006 kreeg het Waddenfonds achthonderd miljoen euro om de schade door de winning van aardgas zó te compenseren dat natuur zou kunnen herstellen. Het leek een ideale uitruil: natuur voor gas. Het geld kwam slechts mondjesmaat bij natuurprojecten terecht. Volgens een gezamenlijk onderzoek van de Groene Amsterdammer, Investico en Leeuwarder Courant is het kapitaal van bijna een miljard euro inmiddels voor tachtig procent opgesoupeerd, hoofdzakelijk verjubeld. Een aanzienlijk deel ervan kwam terecht bij handige ondernemers en slimme hobbyisten. Zo wordt het Wad verpatst. Gelikte glossy’s, brochures en websites zoals ‘Visit de Wadden’ hebben het druk met het uitventen van neoliberale maffiatermen als ‘het vermarkten’ van het Waddengebied. ‘In plaats van een integrale aanpak voor de natuur, werd geïnvesteerd in een reeks kortademige herstelprojecten,’ zegt Waddenbioloog Theunis Piersma. ‘Ik woon een Gaast, aan het IJsselmeer. Hier in de buurt is recent weer een dorpshuis opgeknapt met onvruchtbaar uit het Waddenfonds. Heel leuk hoor, maar wat heeft dat met de Wadden te maken?’ Zie ook: De Groene Amsterdammer, Het Waddenfonds als grabbelton. Waddengeld voor een blacklight golfbaan?

 

DROOG LAG HET SCHIP

Ver over het Wad het geluid van een hond,
twee veerboten, laat avond, onder een lage horizon.

Hoe de zon weggleed, de geulen in,
een windstille zee de ruimte achter het alfabet tekende.

Droog lag het schip, nevels en mist raakten
aan oude, voorwereldse tijden.

Te dromen lag ik, dronken in de roef, en
zag, vallend door de eeuwen,

hoe het Wad volgebouwd was met dammen,
dijken en zoemende energiebedrijven,

hoe boven Wierum City een heli
tussen hoogspanningskabels verstrikt zat.

In het gak-gak-gak van blinde ganzen
hoorde ik ’t Wad verpatst, ’t Wad verpatst,

o, gak-gak-gak totdat ik wakker schoot,
verward met mijn hoofd tegen de luiken sloeg.

Vanaf de boeg zag ik het zwerk, water spoelde
over de plaat en los kwam ik uit de Tijd.

Vertaling Elske Schotanus

.

THE SHIP LAY DRY

Far over the mudflats, the sound of a dog,
two ferries to go, late evening under a low horizon.

The sun slipped away, into the channels,
an unrippled sea reflecting space beyond the alphabet.

The ship lay dry, mists and fog stretching
back to ancient, prehistoric days.

I lay dreaming, drunk in the deckhouse,
and saw, tumbling through eternity,

the flats crammed with dams, dikes
and humming energy plants,

a helicopter caught in the high-tension wires
over Wierum City. In the honk-honk-honk

of blind geese I heard the words
the Wadden sold off, the Wadden sold off,

off-off-off until I woke with a start
and bashed my groggy head on the shutters.

From the bow I saw the rack, the sea washed
over de shoals, and I, I floated free of Time.

.

Translation
David Colmer

It Waad stiet oer alle boegen ûnder druk. Gas- en sâltwinning , kontenerrampen lykas dy mei de MSC Zoe en it stadich omheech kommen fan de seespegel by in delgeande boaiem bedriigje it folsleine Waadgebiet. Yn 2006 krige it Waadfûns achthûndert miljoen euro om de skea troch it winnen fan ierdgas sá te kompensearjen dat de natuer der better fan wurde soe. It like in ideale útruil: natuer foar gas. It jild kaam lykwols mar amper by natuer en miljeuprojekten telâne. Neffens in mienskiplik ûndersyk fan de Groene Amsterdammer, Investico en de Ljouwerter Krante is it kapitaal fan krap in miljard euro ûnderwilens foar tachtich persint ‘ferjubele’. In grut part derfan rûgele yn de bûsen fan handige ûndernimmers en tûke hobbyisten. Sa wurdt it Wad ferpatst. Yn ferrifeljend glêde glossy’s en brosjueren lykas ‘Visit de Wadden’ tilt it op fan neoliberale maffiabegripen lykas ‘het vermarkten’ fan it waadgebiet. ‘In plaats van een integrale aanpak voor de natuur, werd geïnvesteerd in een reeks kortademige herstelprojecten,’ seit Waddenbioloog Theunis Piersma. ‘Ik woon een Gaast, aan het IJsselmeer. Hier in de buurt is recent weer een dorpshuis opgeknapt met onvruchtbaar uit het Waddenfonds. Heel leuk hoor, maar wat heeft dat met de Wadden te maken?’ Sjoch ek: De Groene Amsterdammer, Het Waddenfonds als grabbelton. Waddengeld voor een blacklight golfbaan?