Michaël Slory (1935-2018) – In grut dichter is hinnegien

Michaël Slory (1935-2018)

(19-12) Op de website fan de wurkgroep Caraïbische Letteren lit dichter, letterkundige en Surinamist Michiel van Kempen witte dat Michaël Slory, ien fan de belangrykste skriuwers en dichters fan Suriname, hjoed, yn de âldens fan 83 jier, ferstoarn is. In grut dichter is hinnegien.

By de F)rede fan Fryslân, ein oktober yn de Prinsetún yn Ljouwert, woe ik oan ‘e ein fan myn referaat perfoarst ofslute mei de rigels: ‘Ja, kijken over de grens, / als een station naar het schone.’ út Slory’s gedicht ‘Een andere kijk’ foardrage, te finen yn de bondel In de straten en in de bladeren, want nettsjinsteande dat Slory it grutste part fan syn lange dichterslibben yn it Sranan skreau, wie er oer alle boegen dochs ek ynternasjonaal oriïntearre, ofwol in man dy’t sawol polityk as poëtikaal oer de grinzen seach.

Michaël Slory – hy krige yn 1985 de Surinaamske ‘Staatsprijs voor Literatuur’ – makke part út fan in generaasje dêr’t ûnder oaren Corly Verlooghen, Rudi Bedacht en Trefossa (ps. Henri Frans de Ziel) ta rekkene wurde. Trefossa wurke ek mei oan it ferneamde Surinamenûmer fan it Fryske literêre tydskrift de Tsjerne út 1952.

Ut Slory’s, fan ’t simmer ferskynde blomlêzing Alsof men alles loslaat nim ik hjir de earste strofe fan it gedicht ‘In de Palmentuin’: ‘Er zal licht zijn / voor het gedicht / tussen de schaduwen / en de bomen, / tussen stilte en geluid, / de voetstappen die gaan en komen (…)

Hjirûnder in lyts, yn april skreaun skriuwen oer de hjoed ferstoarne dichter.


Op de website van de werkgroep Caraïbische Letteren laat dichter, letterkundige en Surinamist Michiel van Kempen weten dat Michaël Slory, één van de belangrijkste schrijvers en dichters van Suriname, vandaag is overleden. Hij werd 83 jaar. Een groot dichter is heengegaan.

Bij de F)rede van Fryslân, eind oktober in de Prinsentuin in Leeuwarden, wilde ik mijn referaat zonder meer afsluiten met de regels: ‘Ja , kijken over de grens, / als een schone naar het station.’ uit Slory’s gedicht ‘Een andere kijk’ uit de bundel In de straten en in de bladeren. Ook al schreef hij het grootste deel van zijn lange dichtersleven in het Sranan, was hij internationaal georiënteerd, ofwel een dichter die zowel politiek als poëticaal  ove de grenzen zag.

Michaël Slory – hij kreeg in 1985 de Surinaamse Staatsprijs voor Literatuur – maakte deel uit van een generatie waar onder anderen Corly Verlooghen Rudi Bedacht en Trefossa (ps. Henri Frans de Ziel ) toe worden gerekend. Trefossa werkte ook mee aan het inmiddels klassieke Surinamenummer van het Friese literaire tijdschrift de Tsjerne uit 1952.

Uit Slory’s bloemlezing Alsof men alles loslaat, die afgelopen zomer het licht zag, de eerste strofe van het gedicht ‘In de Palmentuin ‘: ‘Er zal licht zijn / voor het gedicht / tussen de schaduwen / en de bomen, / tussen stilte en geluid, / de voetstappen die gaan en komen ( … )

Hieronder een klein, Friestalige signalement van Slory’s dichterschap n.a.v. het verschijnen van de bloemlezing Alsof men alles loslaat. 

(25-04) Fan Michaël Slory, ien fan de grutste Surinaamske dichters, is dizze moanne by útjouwerij In de Knipscheer de blomlêzing Alsof men alles loslaat ferskynd. Juster besteld, dat moarn, sûnder mis, feest. It is nei Ik zal zingen om de zon te laten opkomen (1991) en Torent een man hoog met zijn poëzie (2012) de tredde grutte blomlêzing út syn wurk.

Michaël Slory (1935) skriuwt likegoed yn it Nederlânsk, it Sranantongo, de taal dêr’t er yn grutbrocht waard, it Spaansk as yn it Ingelsk dat er yn syn lettere wurk gauris brûkt.

Op de webside fan In de Knipscheer seit Michiel van Kempen, Surinamist, gearstaller fan de Spiegel van de Surinaamse poëzie, oer de yn de Surinaamse regio Coronie berne dichter: “Er zijn maar weinig dichters voor wie leven, werkelijkheid en taal zo’n naadloos continuüm vormen als Michaël Slory. (…)

Al wat [hij] meemaakt, ziet, voelt, ruikt, leest of bedenkt zet zich om in poëtische taal. Neffens   Van Kempen, dy’t ek de besoarger is fan Alsof men alles loslaat, hat it gjin doel om in opsomming te jaan fan alles Slory ta dichtsjen oansette kin. “Het kan alles zijn, van een palmboom tot een vuilniston.”

Wichtichste tema’s yn de dichter syn omfangryk oeuvre: de sosjale en politike aktualiteit yn Suriname en dêrbûten (Afrika, Vietnam), de natuer, de taal en de skjintme fan de swarte frou.

Ut de bondel Voorbij de laatste slag, voorbij de laatste stap it like lichte as majestueuze, Van Ostaijen-achtige gedicht ‘Javaans meisje’ (s. 17/18).

Javaans meisje

Het geklingel
van de gongs
hoor ik
in haar kuiten,
hoor ik
in haar lendenen,
in haar heupen.

Het geklingel
van de gongs
hoor ik
in haar haarwrong.

Neen,
de woorden
van dit lied
zijn niet verboden.

Maar al was dat zo,
het zou mij
niet doen besluiten
niet te schrijven
op het getingel
dat ik hoor
in haar huid

haar bloed
in haar kuiten
dit lied
dat allang
in mij zong.

.

Javaansk famke

It tinkeljen
fan de gongs
hear ik
yn har kûten,
hear ik
yn har siden en
yn har heupen.

It tinkeljen
fan de gongs
hear ik
yn har hierwrong.

Nee,
de klanken fan
dizze sang
binne net ferbean.

Mar hie dat sa west,
it soe my
net beslute litte
en skriuw net
oer it tinkeljen
dat ik hear
yn har hûd

har bloed
yn har kûten
dit liet
dat al lang
yn my song.

Meikoarten mear oer de dichter Michaël Slory, fan wa’t ek wurk komt te lêzen wêze sil yn de Surinaamsk–Fryske blomlêzing dy’t mei stipe fan ûnder mear Tresoar yn de rin fan oare jier te ferskinen komt. It is ien fan de projekten yn it ramt fan it dichterskip fan Fryslân.

© Eeltsje Hettinga, dichter fan Fryslân

.


Steenblok langs de weg

Ingevroren spraak.

De uitbarsting
zal niet zijn
als van een vuurspuwende berg,
maar als zangen,
ontstaan in de schaduwen
tussen het groen
langs de wegen.

Michaël Slory, In de straten en in de bladeren, 2000, p. 16

.

Stienblok bylâns de dyk

Ynferzen spraak.

De ûntbarsting
sil net wêze
as fan in berch dy’t fjoer spijd,
mar as de sangen,
ûntstien yn de skaden
tusken it grien
bylâns de paden.

Michaël Slory, In de straten en in de bladeren, 2000, s. 16

.

Meldij yn ’e bergen

Yn de loopgraven
fan it wurd, O’Higgens,

neipalm en agave
foar inoarren oer.

De rousangen
streame bylâns d’âlde timpels
ûnder it mes fan de moanne
oer de hellingen.

De slaven betaaste
de himel mei har lippen
stimme in liet,
hurd lykas de ôfgrûnen en de passen

Wa’t him
net ferset,
is ferlern, is de ferflokte.
Jou it hynder
de spoaren!
Lit de leien los!

Meidat it lânskip fol blau ljocht
ferhelje kin
hoe’t wy ús ferward hawwe.

Michaël SloryIk zal zingen om de zon te laten opkomen, In de Knipscheer, 1991, p. 49.

.

Melodie in de bergen

In de loopgraven
van het woord, O’Higgins,

napalm en agave
tegenover elkaar.

De rouwzangen
stromen langs de oude tempels
onder het mes van de maan
over de hellingen.

De slaven betasten
de hemel met hun lippen,
stemmen een lied,
hard als de kartelingen en de passen.|

Wie zich
niet verzet
is verloren, is de vertrapte.
Geef het paard
de sporen!
Vier de teugels!

Opdat het landschap vol blauw licht
kan verhalen
hoe wij ons hebben geweerd.
.

Ik zal zingen om de zon te laten opkomen, In de Knipscheer, 1991, p. 49.


Suriname

Se wrotte dy de boarsten
en yngewanten iepen.
Ik wit it mem, ik wit it!
Se slepe it bauksyt,
it rôze bloed fan dyn yngewanten fuort,
om it op te steapeljen yn magazinen.
Ik wit it mem, ik wit it!
Deselde dieven!…
dy’t Tsjombe en Verwoerd helpe
om de negers te ferrieden en te deadzjen…
Dyselde dieven!…
Se rippe dy de boarsten
en yngewanten iepen,
om dan ús in ynstruierke te jaan
at se klear binne.
Sa sûgje dy
it bloed út it lichem wei!
Sa spanne de dieven
hieltyd gear…
Mar oait silsto ús de krêft jaan
om har te ferjeien,
om har mei readgloeiende stikken hout
efteroan te sitten,
oait, oait…
.

Suriname

Ze graven je borsten
en je ingewanden open.
Ik weet het moeder, ik weet het!
Ze slepen het bauxiet,
het rose bloed van je ingewanden weg,
om het op te stapelen in magazijnen.
Ik weet het moeder, ik weet het!
Dezelfde dieven
die Tsjombe en Verwoerd helpen
om de negers te verraden en te doden…
Dezelfde dieven!…
Ze scheuren je borsten
en je ingewanden open,
om ons dan een extraatje te geven
wanneer ze klaar zijn.
Zo zuigen ze
het bloed uit jouw lichaam!
Zo zweren de dieven
altijd samen…
Maar eens
zal je ons de kracht schenken
om ze te verjagen,
om met rooodgloeiende stukken hout
ze achterna te zitten,
eens, eens…

.

Michaël Slory, Ik zal zingen om de zon te laten opkomen, In de Knipscheer, 1991, p. 49.

.

Sinaasappel, bitter is je schil

Sinaasappel,
bitter is je schil
maar zoet je orgeade.

Loon naar werken.

Op Afobaka wil ik zijn
als de arbeiders staken,
de morgen zich boort
in de papaya,
het bauxiet woedend zingt
pver zoveel misbruik,
zoveel leugens
zoveel misleiding.

.

Sinesapel, bitter is dyn skyl

Sinesapel,
bitter is dyn skyl
mar swiet dyn orgeade.

Lean nei wurkjen.

Op Afobaka wol ik wêze
as de arbeiders stake,
de moarn him djip
yn de papaya krong,
it bauksyt song
oer safolle misbrûk,
safolle leagens,
safolle bedragen.

 

Michaël Slory, Ik zal zingen om de zon te laten opkomen, In de Knipscheer, 1991, p. 163.

Fiskers

Jim binne ferstoarn
en koene faaks net ienris
de râne fan it lok
altyd ûnwissicheid.

Ik sjoch jimme noch rinnen
mei jim netten
âld en fersliten
mar fol ferhalen.

Rikke
kaam de fisk oan wâl.
Under de beammen waard it útstald.

Wat smiet it op?
Ja, wat smiet it op?

Vissers

Jullie zijn gestorven
en kenden vaak niet eens
de rand van het geluk
altijd onzekerheid.

Ik zie jullie nog lopen
met je netten
oud en versleten
maar vol verhalen.

Gerookt
kwam de vis aan wal.
Onder de bomen werd hij uitgestald.

Hoeveel bracht het op?
Ja, hoeveel bracht het op?

 

Michaël Slory, Ik zal zingen om de zon te laten opkomen, In de Knipscheer, 1991, p.168.